Prostat kanseri nedir?
Prostat kanseri, prostat dokusunu oluşturan bazı hücrelerin kontrolsüz çoğalarak tümör oluşturmasıyla ortaya çıkar. Kanser prostatın yalnızca bir bölümünde gelişebileceği gibi birden fazla bölümünde de gelişebilir.
Erkeklerde en sık görülen kanser türlerinden biridir ve genellikle ileri yaşlarda, çoğunlukla 65 yaşın üzerinde görülür. Erken dönemde çoğu zaman belirti vermez.
Önemli bir yanılgı, prostat kanserinin mutlaka idrar şikâyetiyle ya da prostatın büyümesiyle kendini göstereceğinin düşünülmesidir. Prostat kanseri; sık idrara çıkma, idrar yapamama gibi işeme şikâyetleri olmadan, prostat hacim olarak hiç büyümeden de gelişebilir. İyi huylu büyüme için prostat büyümesi sayfasına bakabilirsiniz.
Prostat kanserinin risk faktörleri
- Yaş: Yaş ilerledikçe prostat kanserinin görülme sıklığı artar. 50 yaşından genç erkeklerde seyrek görülür.
- Aile öyküsü: Babasında ya da erkek kardeşinde prostat kanseri olanlarda risk daha yüksektir; bu kişilerde taramaya daha erken başlanır.
- Beslenme ve kilo: Sağlıksız beslenme ve fazla kilo riski artırabilir; dengeli beslenme ve sağlıklı kilo genel sağlık için önerilir.
Prostat kanseri belirtileri nelerdir?
Erken dönemde genellikle hiçbir belirti görülmez. Hastalık ilerledikçe şu şikâyetler ortaya çıkabilir:
Bu şikâyetlerin çoğu iyi huylu prostat büyümesi ya da prostat iltihabı gibi başka durumlarda da görülebilir. Nedeni ancak muayene ve testlerle ortaya konur.
PSA taraması ve PSA yüksekliği
Prostat kanserinin bir tarama testi vardır: PSA (prostat spesifik antijen) kan testi. Ailesinde prostat kanseri öyküsü olan erkeklerde 45 yaşında, diğer erkeklerde 50 yaşından itibaren yapılan rutin PSA taramalarıyla prostat kanseri belirti vermeden önce saptanabilir.
PSA'nın yükselmesi prostat kanserinden şüphelenmemize yol açar ve buna bağlı olarak ileri tetkikler ve gerekirse biyopsi planlanır. Ancak her PSA yüksekliği kanser demek değildir. İyi huylu prostat büyümesi, prostat iltihabı (prostatit) ve idrar yolu enfeksiyonu gibi durumlar da PSA'yı yükseltebilir.
Prostat kanseri tanısı nasıl konur?
- PSA kan testiKandaki PSA düzeyi ölçülür; gerektiğinde test tekrarlanır ve zaman içindeki değişimi izlenir.
- Parmakla rektal muayeneProstatın büyüklüğü, kıvamı ve sertlik olup olmadığı makattan parmakla değerlendirilir.
- Multiparametrik prostat MRPSA yüksekliği ya da şüpheli muayene bulgusu olan hastalarda biyopsiden önce multiparametrik prostat MR'ı çekilir. Bu inceleme prostattaki şüpheli alanları gösterir, biyopsinin hangi bölgeden alınacağının planlanmasına yardımcı olur ve bazı hastalarda gereksiz biyopsiden kaçınılmasını sağlayabilir. Bulgular PI-RADS adı verilen bir puanlama sistemiyle raporlanır.
- Prostat biyopsisiProstattan ince iğneyle küçük doku örnekleri alınır. MR'da şüpheli alan görülen hastalarda MR füzyon biyopsi uygulanabilir: Daha önce çekilen MR görüntüleri biyopsi sırasında ultrason görüntüsüyle bilgisayar ortamında birleştirilir ve örnekler doğrudan şüpheli alandan hedeflenerek alınır. Kanser tanısı ancak bu örneklerin patolojik incelemesiyle konur.
- EvrelemeKanser saptanırsa hastalığın yaygınlığını belirlemek için ek görüntüleme yapılabilir; tedavi bu bilgilere göre planlanır.
Prostat kanseri tedavisi
Tedavi; kanserin evresine ve saldırganlık derecesine, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna ve tercihlerine göre belirlenir. Başlıca seçenekler şunlardır:
Aktif izlem
Düşük riskli, küçük tümörlerde doğrudan tedavi yerine belirli aralıklarla PSA, rektal muayene ve tekrarlayan biyopsilerle yakın takip yapılır. Hastalık ilerleme gösterirse cerrahi ya da radyoterapiye geçilir.
Takip protokolü
Özellikle ileri yaştaki ve düşük dereceli kanseri olan hastalarda, aktif bir tedavi uygulanmadan yalnızca takip yapılması seçeneklerden biridir.
Radikal prostatektomi
Yayılım göstermeyen kanserde prostatın cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Ameliyatta idrar tutmayı sağlayan yapılara zarar verilmemesi ve sertleşme sinirlerinin mümkün olduğunca korunması önemlidir.
Radyoterapi (ışın tedavisi)
Kanserli hücrelerin radyasyonla öldürülmesi ya da çoğalmalarının engellenmesidir; çevredeki normal dokuya mümkün olduğunca az zarar verilmesi amaçlanır.
Hormonal tedavi
Prostat kanseri hücrelerinin çoğu testosterona bağlı olarak çoğalır. Hormon tedavisiyle bu hücrelerin çoğalmasının yavaşlatılması amaçlanır; diğer tedavilerle birlikte ya da ileri evrede kullanılabilir.
Cerrahi ve radyoterapi sonrasında idrar kaçırma ve sertleşme sorunu gibi yan etkiler görülebilir. Bu durumlar için idrar kaçırma ve sertleşme sorunu sayfalarındaki seçenekler değerlendirilebilir.
Her tedavi seçeneğinin kendi riskleri ve avantajları vardır; sonuçlar kişiden kişiye değişebilir. Tedavi kararı muayene, biyopsi ve evreleme sonuçlarına göre birlikte verilir.
Doktorunuzdan dinleyin
Kısa video anlatımlar. Videolar YouTube Shorts üzerinden, yalnızca tıkladığınızda yüklenir.
Prostat kanseri belirti vermeden gelişebilir; PSA taramasıMerak edilenler
İdrar şikâyetim yok, prostatım büyümemiş; yine de prostat kanseri olabilir mi?
Evet. Prostat kanseri sık idrara çıkma, idrar yapamama gibi işeme şikâyetleri olmadan ve prostat hacim olarak büyümeden de gelişebilir. Bu nedenle belirti beklemeden PSA taraması önerilir.
Prostat kanseri taramasını ne zaman yaptırmalıyım?
Ailesinde prostat kanseri öyküsü olan erkeklerde 45 yaşında, diğer erkeklerde 50 yaşından itibaren rutin PSA taraması önerilir. Taramanın ne sıklıkla tekrarlanacağı PSA değerine ve muayene bulgularına göre belirlenir.
PSA değerim yüksek çıktı, kanser miyim?
Her PSA yüksekliği kanser demek değildir. İyi huylu prostat büyümesi, prostat iltihabı ve idrar yolu enfeksiyonu da PSA'yı yükseltebilir. PSA yüksekliği şüphe uyandırır; muayene, gerekirse görüntüleme ve biyopsiyle tanı konur.
Prostat kanseri ilk hangi bölgeye yayılır?
Prostat kanseri en sık çevredeki lenf bezlerine ve kemiklere yayılır. Kemik yayılımı en çok omurga ve leğen kemiği (pelvis) bölgesinde görülür.
Prostat kanserinin yayıldığı nasıl anlaşılır?
Geçmeyen kemik ağrıları, istemsiz kilo kaybı ve halsizlik yayılımı düşündürebilir. Kanser mesane çevresine doğru büyüdüğünde sık ya da sürekli idrara çıkma ihtiyacı görülebilir. Yayılım görüntüleme yöntemleriyle değerlendirilir.
Prostat kanserinden kurtulmak mümkün mü?
Erken evrede tanı konan ve prostat dışına yayılmamış kanserde uygun tedaviyle hastalığın kontrol altına alınma olasılığı yüksektir. Bu nedenle düzenli kontrol ve erken tanı önemlidir. Sonuçlar hastalığın evresine ve kişiye göre değişir.
Multiparametrik prostat MR nedir, ne işe yarar?
Multiparametrik prostat MR, prostatın farklı MR sekansları birlikte kullanılarak ayrıntılı incelendiği bir görüntüleme yöntemidir. Prostattaki şüpheli alanları göstererek biyopsi gerekip gerekmediğine ve biyopsinin nereden alınacağına karar vermeye yardımcı olur. Bulgular PI-RADS puanıyla raporlanır.
MR füzyon biyopsi nedir?
MR füzyon biyopside, önceden çekilen prostat MR görüntüleri biyopsi sırasında ultrason görüntüsüyle bilgisayar ortamında birleştirilir. Böylece MR'da görülen şüpheli alandan hedefli örnek alınabilir. Tanı yine alınan örneklerin patolojik incelemesiyle konur.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz; sonuçlar kişiden kişiye değişebilir.