Kısırlık (infertilite) nedir?
Kısırlık (infertilite), bir çiftin düzenli olarak ve herhangi bir korunma yöntemi kullanmadan cinsel ilişkiye girmesine rağmen doğal yollarla gebelik sağlayamaması durumudur. Tıbben kısırlıktan söz edebilmek için bu sürenin genellikle en az bir yıl olması gerekir; kadın eşin 35 yaşın üzerinde olduğu çiftlerde altı ay sonunda değerlendirme önerilir.
Kısırlık hem kadından hem erkekten kaynaklanabilir; kimi zaman iki tarafta birden etken bulunur. Erkek tarafındaki sorunlar, çiftlerdeki kısırlık nedenlerinin önemli bir bölümünde tek başına ya da kadın faktörüyle birlikte rol oynar. Bu nedenle değerlendirmeye kadın ve erkek eşin aynı dönemde başlaması zaman kazandırır.
Kısırlığın tedavisi, öncelikle nedeninin doğru saptanmasına bağlıdır. Yapılacak muayene ve testler, izlenecek tedavi yolunu doğrudan belirler.
Erkeklerde kısırlığın nedenleri
Erkek kısırlığı; sperm üretimini, spermin yapısını ya da spermin dışarı taşınmasını etkileyen pek çok durumdan kaynaklanabilir. Başlıca nedenler şunlardır:
- Varikosel: Testis toplardamarlarının genişlemesi. Bölgedeki kan akışını ve sıcaklığı artırarak sperm kalitesini düşürebilir. Ayrıntılar için varikosel sayfasına bakabilirsiniz.
- Testislerle ilgili sorunlar: Doğuştan inmemiş testis (kriptorşizm), testise alınan darbe (travma) ve testis tümörleri.
- Enfeksiyonlar: Bel soğukluğu gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, tüberküloz ve diğer bakteriyel enfeksiyonlar; yüksek ateşli sistemik hastalıklar.
- Tıkanıklıklar ve boşalma sorunları: Sperm kanallarında tıkanıklık ya da meninin dışarı yerine mesaneye doğru akması (geriye boşalma).
- Hormon bozuklukları: Sperm üretimini yöneten hormonlardaki dengesizlikler.
- Genetik nedenler: Kalıtsal bozukluklar ya da DNA düzeyindeki değişiklikler.
- İlaçlar ve tedaviler: Kullanılan bazı ilaçlar ya da geçirilen bazı tedaviler; sinir sisteminde hasar.
Testisler, vücut sıcaklığının biraz altında, yaklaşık 33 derecede kaliteli sperm üretir. Sıcaklık vücut ısısı olan 36–37 dereceye yaklaştığında sperm kalitesinde düşme görülebilir. Sigara, aşırı alkol, fazla kilo ve testislerin uzun süre sıcağa maruz kalması da sperm kalitesini olumsuz etkileyebilir.
Erkek kısırlığının belirtileri
Erkek kısırlığı çoğu zaman gebelik oluşmaması dışında belirgin bir şikâyete yol açmaz. Bazı durumlarda ise altta yatan nedene bağlı olarak şu belirtiler görülebilir:
Bu belirtilerin varlığı kısırlık olduğu anlamına gelmez; yokluğu da sorun olmadığını göstermez. Değerlendirme muayene ve testlerle yapılır.
Erkek kısırlığında tanı nasıl konur?
- Öykü ve muayeneNe kadar süredir gebelik beklendiği, geçirilmiş hastalık ve ameliyatlar, kullanılan ilaçlar ve yaşam alışkanlıkları sorulur; testisler ve damarlar muayene edilir.
- Meni analizi (spermiyogram)Sperm sayısı, hareketliliği ve şekli değerlendirilir. Düşük sayı (oligospermi), düşük hareketlilik (astenospermi) ve anormal şekil (teratospermi) bu testle ortaya çıkar. Sonuçlar dalgalanabildiği için test gerektiğinde tekrarlanır.
- Hormon testleriSperm üretimini yöneten hormonlar ve testosteron düzeyi kan tahliliyle ölçülür.
- GörüntülemeSkrotal renkli Doppler ultrasonografi ile testisler ve testis damarları incelenir; varikosel bu yolla doğrulanabilir.
- Gerekirse ileri testlerBulgulara göre genetik testler ya da ek incelemeler planlanır.
Erkek kısırlığının tedavisi
Kısırlık tedavisi mümkün olan bir durumdur; ancak hangi yöntemin uygulanacağı kısırlığın nedenine ve çiftin durumuna göre değişir. Erkek tarafında başlıca seçenekler şunlardır:
Nedene yönelik cerrahi
Varikosel gibi düzeltilebilir bir neden varsa mikrocerrahi ile onarım seçeneklerden biridir.
Hormon ve ilaç tedavisi
Hormon bozukluğu saptanan hastalarda hormon dengesini düzenleyen ilaçlar uygulanabilir.
Enfeksiyonun tedavisi
Üreme yollarında enfeksiyon varsa uygun ilaçlarla tedavi edilir.
Rahim içi aşılama (IUI)
Seçilen hareketli spermlerin uygun zamanda rahim içine verilmesidir.
IVF ve mikroenjeksiyon (ICSI)
Yumurta ile spermin laboratuvarda buluşturulduğu yöntemlerdir; mikroenjeksiyonda tek bir sperm doğrudan yumurtaya verilir.
Testisten sperm elde edilmesi
Menide sperm bulunmayan bazı durumlarda testis dokusundan sperm aranması değerlendirilebilir.
Yardımcı üreme teknikleri (aşılama ve tüp bebek), kadın hastalıkları ve doğum ile tüp bebek ekipleriyle birlikte yürütülür; yumurta toplama ve embriyo transferi bu sürecin kadın tarafındaki aşamalarıdır.
Her tedavi seçeneğinin kendi riskleri ve avantajları vardır; sonuçlar kişiden kişiye değişebilir. Size uygun yöntem muayene ve test sonuçlarına göre belirlenir.
Kadın tarafında kısırlık nedenleri
Kısırlık bir çiftin ortak sorunu olarak ele alınır. Kadın tarafında rahimdeki doğuştan anomaliler veya miyomlar, çikolata kisti (endometriozis), tüplerde tıkanıklık, yumurtlama bozuklukları, polikistik over sendromu (PKOS) ve bel soğukluğu ya da klamidya gibi enfeksiyonlar başlıca nedenler arasındadır. Düzensiz adet ve kadın eşin yaşının 35'in üzerinde olması da değerlendirmede önemlidir.
Kadın tarafının incelenmesi kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından yapılır. Erkek ve kadın eşin değerlendirmesinin aynı dönemde yürütülmesi, tanı sürecini kısaltır.
Doktorunuzdan dinleyin
Kısa video anlatımlar. Videolar YouTube Shorts üzerinden, yalnızca tıkladığınızda yüklenir.
Varikosel ve erkek kısırlığıİlgili makaleler
Merak edilenler
Erkeklerde kısırlık belirtileri nelerdir?
Erkek kısırlığı çoğu zaman gebelik oluşmaması dışında belirti vermez. Bazı erkeklerde testiste ağrı veya şişlik, testislerin küçük olması, sertleşme ya da boşalma sorunları ve hormon bozukluğunu düşündüren bulgular görülebilir. Asıl tanı meni analizi ve muayene ile konur.
Ne zaman doktora başvurmak gerekir?
Düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen bir yıl içinde gebelik oluşmadıysa değerlendirme önerilir. Kadın eş 35 yaşın üzerindeyse bu süre altı aydır. Testis ağrısı, inmemiş testis öyküsü ya da bilinen bir varikosel varsa daha erken başvurulabilir.
Kısırlığın tedavisi var mı?
Evet, kısırlığın tedavisi mümkündür. Ancak tedavi yöntemi kısırlığın nedenine ve çiftin durumuna göre değişir; nedene yönelik ilaç ya da cerrahi tedaviden aşılama ve tüp bebek yöntemlerine kadar farklı seçenekler bulunur. Sonuçlar kişiden kişiye değişebilir.
Spermiyogram (meni analizi) nasıl yapılır?
Meni örneği genellikle birkaç günlük cinsel perhizin ardından, laboratuvarda ya da kısa sürede ulaştırılmak üzere alınır. Sperm sayısı, hareketliliği ve şekli değerlendirilir. Sonuçlar dönemsel olarak değişebildiği için gerekirse test tekrarlanır.
Varikosel kısırlığa neden olur mu?
Varikosel, testis damarlarının genişlemesidir ve bölgedeki sıcaklığı artırarak sperm kalitesini düşürebilir. Bu nedenle erkek kısırlığının sık görülen nedenlerinden biridir. Ancak varikoseli olan her erkekte kısırlık görülmez.
Kısır olup olmadığımı nasıl anlarım?
Erkek kısırlığı çoğu zaman belirti vermez; korunmasız ve düzenli ilişkiye rağmen bir yıl içinde gebelik olmaması ilk işarettir. Kesin bilgi meni analizi (spermiyogram) ile elde edilir. Testiste ağrı, şişlik, küçülme, sertleşme ya da boşalma sorunları gibi bulgular varsa bir yıl beklemeden üroloğa başvurulabilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz; sonuçlar kişiden kişiye değişebilir.