Böbrek işlev bozukluğu nedir?
Böbrekler kanı süzerek vücuttaki atık maddeleri ve fazla sıvıyı idrarla atar; tuz ve mineral dengesini, kan basıncını ve kan yapımını düzenlemeye yardımcı olur. Böbrek işlev bozukluğu, bu görevlerin yeterince yerine getirilememesidir.
Böbrekler çalışmadığında atık maddeler ve elektrolitler vücutta birikir. Bu birikim zamanla pek çok organı etkileyebilir ve ileri evrelerde yaşamı tehdit edebilir. Bu nedenle sorunun nedeninin doğru saptanması ve zamanında tedavi edilmesi önemlidir.
Akut ve kronik böbrek hastalığı
Akut böbrek hasarı
Saatler ya da günler içinde gelişir. Ağır sıvı kaybı, bazı ilaçlar, ağır enfeksiyon veya idrar yolunun aniden tıkanması gibi nedenlerle ortaya çıkar. Neden hızla giderilirse böbrek işlevleri çoğu zaman kısmen ya da tamamen düzelebilir.
Kronik böbrek hastalığı
Aylar ya da yıllar içinde sessizce ilerler. En sık nedenleri şeker hastalığı ve yüksek tansiyondur. Kaybedilen böbrek dokusu genellikle geri kazanılamaz; tedavinin amacı ilerlemeyi yavaşlatmaktır.
Böbrek işlev bozukluğu neden olur?
Nedenler, sorunun böbreğe gelen kan akımında mı, böbreğin kendisinde mi, yoksa idrarın böbrekten çıkış yolunda mı olduğuna göre üç grupta düşünülebilir:
- Böbreğe yeterli kan gelmemesi: Kısa sürede yüksek miktarda sıvı kaybı (ishal, kusma, ağır yanıklar), kalp yetmezliği, kalp krizi, ağır karaciğer hastalığı.
- Böbrek dokusunun hasarı: Şeker hastalığı, yüksek tansiyon, böbrek iltihapları, lupus gibi bağışıklık sistemi hastalıkları, multipl miyelom (bir tür kemik iliği kanseri), bazı ağrı kesicilerin ve ilaçların bilinçsiz ya da uzun süreli kullanımı, uyuşturucu madde kullanımı.
- İdrar yolunun tıkanması (ürolojik nedenler): Böbrek veya üreter taşı, prostat büyümesi, üreter ya da idrar kanalı darlığı, mesaneyi boşaltamama, idrar yolunu tıkayan tümörler.
İdrar yolu tıkanıklığına bağlı işlev bozukluğu, nedeni giderilebilen bir durum olduğu için ayrıca önem taşır. Tıkanıklık iki böbreği birden etkiliyorsa ya da tek böbreği olan bir kişide gelişmişse böbrek işlevleri hızla bozulabilir.
Böbrek işlev bozukluğu belirtileri
Erken dönemde çoğunlukla belirti yoktur; sorun genellikle rutin kan ve idrar tahlillerinde fark edilir. İşlev kaybı ilerledikçe şu belirtiler görülebilir:
Bu belirtiler başka hastalıklarda da görülebildiği için yalnızca şikâyetlere bakarak tanı konamaz; tahlil ve görüntüleme gerekir.
Tanı nasıl konur?
- Kan tahlilleriKreatinin ve buna göre hesaplanan böbrek süzme hızı (eGFR), elektrolitler ve kan sayımı değerlendirilir.
- İdrar tahliliİdrarda protein, kan ve enfeksiyon bulgusu olup olmadığına bakılır.
- UltrasonBöbreklerin boyutu, yapısı ve idrar yolunda tıkanıklığa bağlı genişleme (hidronefroz) olup olmadığı gösterilir.
- İleri tetkiklerGerektiğinde tomografi, işeme sonrası mesanede kalan idrar ölçümü ya da böbrek biyopsisi yapılabilir.
Tedavi ve ürolojinin rolü
Tedavi, işlev bozukluğuna yol açan nedene göre belirlenir. Böbrek dokusunu etkileyen hastalıkların izlemi ve tedavisi büyük ölçüde nefroloji (iç hastalıkları – böbrek) uzmanlığının alanındadır. Üroloji ise idrar yolunu tıkayan ya da böbreğe zarar veren yapısal sorunların tedavisinde rol alır.
Tıkanıklığın giderilmesi
Mesane boşaltılamıyorsa sonda takılır; üreter tıkalıysa böbreğin idrarı geçici olarak üreter içine yerleştirilen ince bir tüple (stent) ya da ciltten böbreğe konan bir tüple (nefrostomi) boşaltılır.
Nedene yönelik tedavi
Taşın kırılması ya da çıkarılması, prostat büyümesinin tedavisi, darlıkların onarılması ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarının nedeninin araştırılması.
İlaç ve yaşam düzenlemesi
Kan şekeri ve tansiyonun kontrolü, böbreğe zarar verebilecek ilaçların düzenlenmesi, beslenme önerileri ve kansızlık gibi sonuçların tedavisi.
Diyaliz ve böbrek nakli
Böbrek işlevleri ileri derecede kaybedildiğinde hemodiyaliz, periton diyalizi ya da böbrek nakli seçenekleri nefroloji ve nakil ekipleriyle birlikte değerlendirilir.
Her tedavi seçeneğinin kendine özgü riskleri vardır; sonuçlar kişiden kişiye değişebilir. Size uygun tedavi muayene ve tetkik sonuçlarına göre belirlenir.
Merak edilenler
Böbrek işlev bozukluğu belirtileri nelerdir?
Erken dönemde çoğunlukla belirti yoktur. İlerledikçe ayak ve göz çevresinde şişlik, idrar miktarında değişiklik, köpüklü idrar, yorgunluk, kaşıntı, iştahsızlık ve kas krampları görülebilir.
Böbrek işlev bozukluğu tanısı nasıl konur?
Kan tahlillerinde kreatinin ve böbrek süzme hızı (eGFR), idrar tahlili ve böbrek ultrasonu temel tetkiklerdir. Gerektiğinde tomografi ya da böbrek biyopsisi yapılabilir.
Böbrek işlevleri düzelir mi?
Akut böbrek hasarında, özellikle tıkanıklık gibi neden hızla giderilirse işlevler çoğu zaman kısmen ya da tamamen düzelebilir. Kronik böbrek hastalığında kaybedilen doku genellikle geri kazanılamaz; tedavi ilerlemeyi yavaşlatmayı amaçlar.
Böbrek taşı böbreğe zarar verir mi?
Taş idrar yolunu uzun süre tıkarsa ya da sık tekrarlayan enfeksiyonlara yol açarsa böbrek işlevleri etkilenebilir. Bu nedenle tıkanıklığa yol açan taşların izlenmesi ve gerektiğinde tedavi edilmesi önemlidir.
Prostat büyümesi böbreği etkiler mi?
İleri prostat büyümesinde mesane tam boşaltılamazsa idrar böbreklere doğru birikebilir ve böbrek işlevleri bozulabilir. Bu durumda mesanenin boşaltılması ve prostatın tedavisi gerekir.
Böbrek sağlığını korumak için nelere dikkat etmeliyim?
Yeterli su içmek, tuzu sınırlamak, kan şekeri ve tansiyonu kontrol altında tutmak, sigara içmemek, düzenli hareket etmek ve ağrı kesicileri doktor önerisi dışında uzun süre kullanmamak böbrek sağlığını korumaya yardımcı olur.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz; sonuçlar kişiden kişiye değişebilir.